(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.137. అధ్యాయః 137
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శ్రాద్ధే నిమంత్రణార్హానర్హాణాం లక్షణనిరూపణం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

కీదృశేభ్యః ప్రదాతవ్యం భవేచ్ఛ్రాద్ధం పితామహ।
ద్విజేభ్యః కురుశార్దూల తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి॥ 13-137-1(86681)
భీష్మ ఉవాచ। 13-137-2x(7187)
బ్రాహ్మణాన్న పరీక్షేత క్షత్రియో దానధర్మవిత్।
దైవే కర్మణి పిత్ర్యే తు న్యాయమాహుః పరీక్షణం॥ 13-137-2(86682)
దేవతాః పావయంతీహ దైవేనైవేహ తేజసా।
ఉపేత్య తస్మాద్దేవేభ్యః సర్వేభ్యో దాపయేన్నరః॥ 13-137-3(86683)
శ్రాద్ధే త్వథ మహారాజ పరీక్షేద్బ్రాహ్మణాన్బుధః।
కులశీలవయోరూపైర్విద్యయాఽభిజనేన చ॥ 13-137-4(86684)
తేషామన్యే పంక్తిదూష్యాస్తథాఽన్యే పంక్తిపావనాః।
అపాంక్తేయాస్తు యే రాజన్కీర్తయిష్యామి తాఞ్శృణు॥ 13-137-5(86685)
కితవో భ్రూణహా యక్ష్మీం పశుపాలో నిరాకృతిః।
గ్రామప్రేష్యో వార్ధుషికో గాయనః సర్వవిక్రయీ॥ 13-137-6(86686)
అగారదాహీ గరదః కుండాశీ సోమవిక్రయీ।
సాముద్రికో రాజభృత్యస్తైలికః కూటకారకః॥ 13-137-7(86687)
పిత్రా విభజమానశ్చ యస్య చోపపతిర్గృహే।
అభిశస్తస్తథా స్తేనః శిల్పం యశ్చోపజీవతీ॥ 13-137-8(86688)
పర్వకారశ్చ సూచీ చ మిత్రధ్రుక్ పారదారికః।
అవ్రతానాముపాధ్యాయః కాండపృష్ఠస్తథైవ చ॥ 13-137-9(86689)
శ్వభిశ్చ యః పరిక్రామేద్యః శునా దష్ట ఏవ చ।
పరివిత్తిశ్చ యశ్చ స్యాద్దుశ్చర్మా గురుతల్పగః। 13-137-10(86690)
కుశీలవో దేవలకో నక్షత్రైర్యశ్చ జీవతీ॥
ఈదృశైర్బ్రాహ్మణైర్భుక్తమపాంక్తేయైర్యుధిష్ఠిర। 13-137-11(86691)
రక్షాంసి గచ్ఛతే హవ్యమిత్యాహుర్బ్రహ్మవాదినః॥
శ్రాద్ధం భుక్త్వా త్వధీయీత వృషలీతల్పగశ్చ యః। 13-137-12(86692)
పురీషే తస్య తే మాసం పితరస్తస్య శేరతే।
సోమవిక్రయిణే విష్ఠా భిషజే పూయశోణితం॥ 13-137-13(86693)
నష్టం దేవలకే దత్తమప్రతిష్ఠం చ వార్ధుషే।
యత్తు వాణిజకే దత్తం నేహ నాముత్ర తద్భవేత్।
భస్మనీవ హుతం హవ్యం తథా పౌనర్భవే ద్విజే॥ 13-137-14(86694)
యే తు ధర్మవ్యపేతేషు చారిత్రాపగతేషు చ।
హవ్యం కవ్యం ప్రయచ్ఛంతి యేషాం తత్ప్రేత్య నశ్యతి॥ 13-137-15(86695)
జ్ఞానపూర్వం తు యే తేభ్యః ప్రయచ్ఛంత్యల్పబుద్ధయః।
పురీషం భుంజతే తస్య పితరః ప్రేత్య నిశ్చయః॥ 13-137-16(86696)
ఏతానిమాన్విజానీయాదపాంక్తేయాంద్విజాధమాన్।
శూద్రాణాముపదేశం చ యే కుర్వంత్యల్పచేతసః॥ 13-137-17(86697)
షష్టిం కాణః శతం షండః శ్విత్రీ యావత్ప్రపశ్యతి।
పంక్త్యాం సముపవిష్టాయాం తావద్దూషయతే నృప॥ 13-137-18(86698)
యద్వేష్టితశిరా భుంక్తే యద్భుంక్తే దక్షిణాముఖః।
సోపానత్కశ్చ యద్భుంక్తే సర్వం విద్యాత్తదాసురం॥ 13-137-19(86699)
అసూయతా చ యదత్తం యచ్చ శ్రద్ధావివర్జితం।
సర్వం తదసురేంద్రాయ బ్రహ్మా భాగమకల్పయత్॥ 13-137-20(86700)
శ్వానశ్చ పంక్తిదూషాశ్చ నావేక్షేరన్కథంచన।
తస్మాత్పరిసృతే దద్యాత్తిలాంశ్చాన్వవకీరయేత్॥ 13-137-21(86701)
తిలైర్విరహితం శ్రాద్ధం కృతం క్రోధవశేన చ।
యాతుధానాః పిశాచాశ్చ విప్రలుంపంతి తద్ధవిః॥ 13-137-22(86702)
అపాంక్తో యావతః పాంక్తాన్భుంజానాననుపశ్యతి।
తావత్ఫలాద్ధంశయతి దాతారం తస్య బాలిశం॥ 13-137-23(86703)
ఇమే తు భరతశ్రేష్ఠ విజ్ఞేయాః పంక్తిపావనాః।
హేతుతస్తాన్ప్రవక్ష్యామి పరీక్షస్వేహ తాంద్విజాన్॥ 13-137-24(86704)
విద్యావేదవ్రతస్నాతా బ్రాహ్మణాః సర్వ ఏవ హి।
సదాచారపరాశ్చైవ విజ్ఞేయాః సర్వపావనాః॥ 13-137-25(86705)
పాంక్తేయాంస్తు ప్రవక్ష్యామి జ్ఞేయాస్తే పంక్తిపావనాః।
త్రిణాచికేతః పంచాగ్నిస్త్రిసుపర్ణః షడంగవిత్॥ 13-137-26(86706)
బ్రహ్మదేయానుసంతానశ్ఛందోగో జ్యేష్ఠసామగః।
మాతాపిత్రోర్యశ్చ వశ్యః శ్రోత్రియో దశపూరుషః॥ 13-137-27(86707)
ఋతుకాలాభిగామీ చ ధర్మపత్నీషు యః సదా।
వేదవిద్యావ్రతస్నాతో విప్రః పంక్తిం పునాత్యుత॥ 13-137-28(86708)
అథర్వశిరసోఽధ్యేతా బ్రహ్మచారీ యతవ్రతః।
సత్యవాదీ ధర్మశీలః స్వకర్మనిరతశ్చ సః॥ 13-137-29(86709)
యే చ పుణ్యేషు తీర్థేషు అభిషేకకృతశ్రమాః।
మఖేషు చ సమంత్రేషు భంత్యవభృథప్లుతాః॥ 13-137-30(86710)
అక్రోధనా హ్యచపలాః క్షాంతాః దాంతా జితేంద్రియాః।
సర్వభూతహితా యే చ శ్రాద్ధేష్వేతాన్నిమంత్రయేత్॥ 13-137-31(86711)
ఏతేషు దత్తమక్షయ్యమేతే వై పంక్తిపావనాః।
ఇమే పరే మహాభాగా విజ్ఞేయాః పంక్తిపావనాః॥ 13-137-32(86712)
యతయో మోక్షధర్మజ్ఞా యోగినశ్చరితవ్రతాః।
`పంచరాత్రవిదో ముఖ్యాస్తథా భాగవతాః పరే॥ 13-137-33(86713)
వైఖానసాః కులశ్రేష్ఠా వైదికాచారచారిణః।'
యే చేతిహాసం ప్రయతాః శ్రావయంతి ద్విజోత్తమాన్॥ 13-137-34(86714)
యే చ భాష్యవిదః కేచిద్యే చ వ్యాకరణే రతాః।
అధీయతే పురాణం యే ధర్మశాస్త్రాణ్యథాపి చ॥ 13-137-35(86715)
అధీత్య చ యథాన్యాయం విధివత్తస్య కారిణః।
ఉపపన్నో గురుకులే సత్యవాదీ సహస్రశః॥ 13-137-36(86716)
అగ్ర్యాః సర్వేషు వేదేషు సర్వప్రవచనేషు చ।
యావదేతే ప్రపశ్యంతి పంక్త్యాస్తావత్పునంత్యుత॥ 13-137-37(86717)
తతో హి పావనాత్పంక్త్యాః పంక్తిపావన ఉచ్యతే।
క్రోశాదర్ధతృతీయాచ్చ పావయేదేక ఏవ హి।
బ్రహ్మదేయానుసంతాన ఇతి బ్రహ్మవిదో విదుః॥ 13-137-38(86718)
అనుత్విగనుపాధ్యాయః స చేదగ్రాసనం వ్రజేత్।
ఋత్విగ్భిరభ్యనుజ్ఞాతః పంక్త్యా హరతి దుష్కృతం॥ 13-137-39(86719)
అథ చేద్వేదవిత్సర్వైః పంక్తిదోషైర్వివర్జితః।
న చ స్యాత్పతితో రాజన్పంక్తిపావన ఏవ సః॥ 13-137-40(86720)
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన పరీక్ష్యామంత్రయేద్ద్విజాన్।
స్వకర్మనిరతాందాంతాన్కులే జాతాన్బహుశ్రతాన్॥ 13-137-41(86721)
యస్య మిత్రప్రధానాని శ్రాద్ధాని చ హవీంషి చ।
న ప్రీణంతి పితౄందేవాన్స్వర్గం చ న స గచ్ఛతి॥ 13-137-42(86722)
యశ్చ శ్రాద్ధే కురుతే సంగతాని
న దేవయానేన పథా స యాతి।
స వై ముక్తః పిప్పలం బంధనాద్వా
స్వర్గాల్లోకచ్చ్యవతే శ్రాద్ధమిత్రః॥ 13-137-43(86723)
తస్మాన్మిత్రం శ్రాద్ధకృన్నాద్రియేత
దద్యాన్మిత్రేభ్యః సంగ్రహార్థం ధనాని।
యన్మన్యతే నైవ శత్రుం న మిత్రం
తం మధ్యస్థం భోజయేద్ధవ్యకవ్యే॥ 13-137-44(86724)
యథోషరే బీజముప్తం న రోహే-
న్నచావప్తా ప్రాప్నుయాద్బీజభాగం।
ఏవం శ్రాద్ధం భుక్తమనర్హమాణై-
ర్న చేహ నాముత్ర ఫలం దదాతి॥ 13-137-45(86725)
బ్రాహ్మణో హ్యనధీయానస్తృణాగ్నిరివ శాంయతి।
తస్మై శ్రాద్ధం న దాతవ్యం న హి భస్మని హూయతే॥ 13-137-46(86726)
సంభోజనీ నామ పిశాచదక్షిణా
సా నైవ దేవాన్న పితౄనుపైతి।
ఇహైవ సా భ్రాంయతి హీనపుణ్యా
శాలాంతరే గౌరివ నష్టవత్సా॥ 13-137-47(86727)
యథాఽగ్నౌ శాంతే ఘృతమాజుహోతి
తన్నైవ దేవాన్న పితౄనుపైతి।
తథా దత్తం నర్తకే గాయకే చ
యాం చానృతే దక్షిణామావృణోతి॥ 13-137-48(86728)
ఉభౌ హినస్తి న భునక్తి చైషా
యా చానృతే దక్షిణా దీయతే వై।
ఆఘాతినీ గర్హితైషా పతంతీ
తేషాం ప్రేతాన్పాతయేద్దేవయానాత్॥ 13-137-49(86729)
ఋషీణాం సమయే నిత్యం యే చరంతి యుధిష్ఠిర।
నిశ్చితాః సర్వధర్మజ్ఞాస్తాందేవా బ్రాహ్మణాన్విదుః॥ 13-137-50(86730)
స్వాధ్యాయనిష్ఠా ఋషయో జ్ఞాననిష్ఠాస్తథైవ చ।
తపోనిష్ఠాశ్చ బోద్ధవ్యాః కర్మనిష్ఠాశ్చ భారత॥ 13-137-51(86731)
కవ్యాని జ్ఞాననిష్ఠేభ్యః ప్రతిష్ఠాప్యాని భారత।
తత్ర యే బ్రాహ్మణాన్కేచిన్న సీదంతి హి తే నరాః॥ 13-137-52(86732)
యే తు నిందంతి జల్పేషు న తాఞశ్రాద్ధేషు భోజయత్।
బ్రాహ్మణా నిందితా రాజన్హన్యుస్త్రైపురుషం కులం॥ 13-137-53(86733)
వైఖానసానాం వచనమృషీణాం శ్రూయతే నృప।
దూరాదేవ పరీక్షేత బ్రాహ్మణాన్వేదపారగాన్॥ 13-137-54(86734)
ప్రియో వా యది వా ద్వేష్యస్తేషాం తు శ్రాద్ధమావపేత్॥ 13-137-55(86735)
యః సహస్రం సహస్రాణాం భోజయదేనృచో నరః।
ఏకస్తాన్మంత్రవిత్ప్రీతః సర్వానర్హతి భారత॥ ॥ 13-137-56(86736)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి సప్తత్రింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 137 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-137-3 దేవేభ్యో దేవానుద్దిశ్య। సర్వేభ్యో విప్రేభ్యః॥ 7-137-5 తేషామన్యే పంక్తిదూషా ఇతి ఝ.పాఠః॥ 7-137-6 నిరాకృతిరధ్యయనాదిశూన్యః। వార్ధుషికో వృద్ధ్యర్థం ధనప్రయోక్తా॥ 7-137-7 కుండాశీ భగభక్షః। తైలికస్తత్కర్మకృత్। కూటసాక్షిక ఇతి ట.పాఠః॥ 7-137-8 పిత్రా వివదమానశ్చేతి ఝ.పాఠః॥ 7-137-9 పర్వకారో వేషాంతరధారీ। సూచీ పిశునః। అవ్రతానాం శూద్రాణాం। కాండపృష్ఠః శస్త్రాజీవీ॥ 7-137-10 శ్వభిః పరిక్రామేన్మృగయాం కుర్వన్॥ 7-137-18 షష్టింశతం పురుషానితి శేషః॥ 7-137-20 అసురేంద్రాయ బలయే॥ 7-137-21 పరిసృతే ఆవృతదేశే॥ 7-137-22 తిలదానేప్యదాయాదా యే చ క్రోధవశా గణాః। యాతుధానాః పిశాచాశ్చ న ప్రలుపంతి తద్ధవిరితి థ.ధ.పాఠః॥ 7-137-26 త్రిసుపర్ణం చతుష్కపర్దా యువతిః సుపేశా ఇతి బహ్వృచానాం మంత్రత్రయం వా బ్రహ్మమేతుమాం ఇత్యాదితైత్తిరీయప్రసిద్ధం వా। షడంగాని శిక్షాదీని॥ 7-137-27 బ్రహ్మ దేవః పరవిద్యా వా తదేవ దేయం యేషాం తేషామనుసంతానః పరంపరాయాముత్పన్నః బ్రహ్మదేయానుసంతానః॥ 7-137-30 ముఖేషు చ సహస్రేష్వితి థ.పాఠ॥ 7-137-42 మిత్రమేవ ప్రధానం న యోగ్యత్వాదికం యేషు తాని॥ 7-137-43 శ్రాద్ధేన నిమిత్తేన సంగతాని సఖ్యాని॥ 7-137-47 సంభోజనీ అన్యోన్యం దీయమానా॥ 7-137-48 యాం చ దక్షిణామనృతే అపాత్రే ఆవృణోతి ప్రయచ్ఛతి॥ 7-137-49 న భునక్తి న పాలయతి। ఆఘాతినీ హంత్రీ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.